تاييد شده قربان شش نفر فرار کردن
شش تاشون از خروجي پشتي خارج شدن
الان کجا هستن؟ - خانه‌ي سفير کانادا -
بهشون ميگن ميهمانان سفير
اون‌ها مستقر شدن؟ قراره نجاتشون بديم؟
اون‌ها ميميرن بدجوري هم ميميرن
تنها راه خروج از اون شهر، فرودگاهه - نقشه‌ي بهتري داري؟ -
هيچکسي هيچ ايده‌ي بهتري نداشت
فقط گزينه‌هاي بد رو داريم
موضوع پيدا کردن بهترينشونه
اين فکر احمقانه به ذهن "توني مندز" ميرسه
اون‌ها فيلمسازان کانادايي هستند در لوکيشن ساخت يک فيلم علمي-تخيلي
وقتي که نقشه خروج نيروها را ميکشي
اول از همه بايد بفهمي که اون‌ها کي هستند و از کجا اومدن؟
اين کار منه مردم رو خارج کردن
آرگو ارتباط سازمان سيا و هاليوود
ايران سال 1979
حوادث ايران دنياي متمدن را شوکه کرد
خداي من
سفارت ما تصرف شد
و بيش از 60 شهروند امريکايي هنوز بعنوان گروگان نگهداري ميشوند
اگه قراره بريم بايد الان بريم
در زمان حمله، شش نفر فرار ميکنند
آن‌ها در تهران مخفي شدن
و قراره به اون‌ها برسم - من چي ميسازم؟ -
ازت ميخوام کمکم کني يه فيلم الکي بسازم
توني مندز اين فکر را داشت که چون دوست
هنرمند گريمور "جان چمبرز" است اون همه اين‌ها رو ديده بود
جلوه هاي ويژه‌ي ساده گريم‌هاي فيلمهاي فضايي و اين چيزا
و اينکه اين فکر قابل قبوليه
جان چمبرز مسئول گريم
جان چمبرز بابت خيلي چيزها مشهور بوده ...ولي مهمترين دليل مشهور بودنش
بخاطر گريم و چهره آرايي فيلم سياره‌ي ميمون‌ها بوده
گريم اصلي فيلم سياره‌ي ميمون‌ها
و همچنين در تهيه گوش‌هاي "آقاي اسپاک" نقش داشته (شخصيت فيلم سفر ستاره‌اي)
.و بخاطر کار کردن با سازمان سيا
در روز، اون با ستارگان بزرگ سينما در فيلم‌هاي مشهور هاليوودي کار ميکرده
ولي در شب‌ها اون ماسک‌ها و ... رو ميساخت
که به ماموران سيا کمک ميکرد که در زمان جنگ سرد، تغيير قيافه بدن
ميدونين، اون يه ميهن پرست بود اون ميخواست به کشورش کمک کنه
و پوشش‌هايي ساخت که به افرادي کمک کرد ...که از کمبوجيه، لائوس و شوروي
.و چنين جاهايي فرار کنند
و آدمي بود که توني عادت داشت بهش اعتماد کنه
من وسط جلسات و ... بودم
و ذهنم مشغول بود
...و يادم آمد که ( توني مندر -مامور بازنشسته سيا)
ما اخيرا با جان چمبرز کار کرديم بهمين خاطر بهش زنگ زدم
کوين هارکينز
سلام توني
من با چمبرز تماس گرفتم و گفتم ...چند نفر براي
جستجوي لوکيشن فيلم لازمه؟
و اون گفت آه. فهميدم چي ميگي
من ميخوام يه شرکت فيلمسازي راه بندازم و يه پوششي براي ساخت يه فيلم بسازم
فيلمي که قرار نيست بسازيم - نه -
پس اومدي هاليوود و داري ادا در مياري که ميخواي يه فيلم گنده بسازي؟
بدون اينکه واقعا کاري کني - درسته -
درست اومدي
فيلمنامه آرگو به اندازه‌ي کافي ...مبهم بود و در فضا رخ مي‌داد
ميدونين با يه سري مولفه‌هاي مبهم
و اسم شعارش جنگ کيهاني" بود"
و توني اون رو به حريق کيهاني" تغيير داد"
اون فکر ميکرد اين بهتر از لغت "جنگ"ـه
اون نميخواست اسم "جنگ" روي صفحه‌ي اصلي باشه
آرگو. ماجرايي علمي-خيالي
اون فيلمنامه رد شده. به هيچ دردي نميخوره - اين يه فيلم فضايي در خاورميانه است -
فرقي ميکنه؟ - امکانش هست؟ -
چون اون‌ها بايد کاري ميکردن که فيلم قانوني بنظر بياد
و اون‌ها بايد... اين کارهاي تبليغات در روزنامه‌ها و مجلات
و راه انداختن اون شايعات در هاليوود براي يه فيلم الکي رو انجام ميدادن
اون‌ها يه دفتر راه انداختن
ما چند تا دفتر پيدا کرديم که مايکل داگلاس اونجا رو خالي کرده بود
اون تازه بازي در فيلم "سندرم چيني" را تمام کرده بود
و ما تونستيم اون جا رو بگيريم
استوديو شش
اون‌ها کارت چاپ کردن افرادي را داشتن که جواب تلفن‌ها را بده
در مجله "واريتي" آگهي چاپ کردن
و تمام کارهايي رو کردن که در مورد يه فيلم واقعي ميکنن
آره. يه تعدادي از بازيگران ميان و از اول تا آخر فيلمنامه رو ميخونند
وقتي خبرنگاران قضيه‌ي فيلم را فهميدن شروع کردن به کنجکاوي
و فهميدن که "جان چمبرز" در اين فيلم همکاري داره
اون تازه جايزه "اسکار" و "امي" رو برده بود و اسمش روي زبان‌ها بود
و اين کمک ميکرد که اين ايده واقعي بنظر بياد
دارين ميگين که الان يه کمپاني فيلمسازي ...در هاليوود است که
سازمان سيا اون رو داير کرده؟
بله قربان
بنظر احمقانه ميومد چون اين دنياي فيلمسازي بوده
اما وقتي که از ديدگاه ساخت يک پوشش عملياتي به قضيه نگاه کني
آنقدر ظاهر ماجرا بايد خوب باشه که ...اگه قراره فيلمساز باشي، درست مثل
...اينکه اگه قراره نقش يه ساعت‌ساز رو ايفا کني
بايد پوشش فلزي زير ساعت يا چيزهاي ديگه رو بسازي
موضوع استتار و پنهان سازي بوده بهمين خاطر بايد دقيق اجراش ميکردن
اگه قراره يه فيلم الکي بسازم بايد يه فيلم الکي درست و حسابي باشه
غيرطبيعي نبود که همکاري بين هاليوود و سازمان سيا وجود داشته باشه
چون اگه ببينيد که در هاليوود چيکار ميکنن
خيلي شبيه کاريه که زماني که جاسوسي ميکنين
!و حرکت
در هر دو دنيا، شما چيزهاي خيالي خلق ميکنين (گرنت هسلوف - تهيه کننده)
اين موقعيت هاي خيالي
و تغيير قيافه و جعل
...و ميدونين، ما
در زمان ساخت يه فيلم تمام مدارک آن زمان را بازسازي ميکنيم
تطابق زيادي وجود داره که باعث ميشه فيلم قانع کننده باشه
در فيلم، تلکسي از رييس جمهور کارتر "است که ميگه "گزينه هاليوود را انجام دهيد
اين يه کپي کلمه به کلمه از تلکس واقعي کاخ سفيد است
!بليط‌ها رو تاييد کنين! يالا
بايد از موقعيت‌ها استفاده کنين
بايد بتونين به جايي برين که قراره در آن کار کنين
وسايل را آماده کنين و آماده رفتن بشين
اگر مشکل فني يا آماده سازي داشتين
بايد بفهمين که چطور مشکل رو حل کنين
و افرادي که در هاليوود هستن خيلي به اين کارها عادت دارن
و اين کار برتري زيادي به ما که در کار اطلاعات هستيم، ميده
ازتون ميخوام بهم اعتماد کنين
آن‌ها شجاع و ماجراجو بودن
و به اين فکر رسيدن که تظاهر کنند که فيلمساز هستن
آرگو براساس داستاني واقعي که محرمانه بود
اين داستان آنقدر قوي بود که در طي دهه‌ها حفظ شده
چندين بار بود که فکر ميکردم که ممکنه هيچوقت نتونيم از ايران خارج بشيم
پايين رو نگاه کردم و مردم رو ديدم که از ديوارهاي سفارت به داخل ميپرن
ما فقط براساس شانس تصميم درست رو گرفتيم نه براساس دانشمون
اين تنها شانس ما بود که از اونجا خارج بشيم
اگرچه بنظر تخيلي مياد ولي تک تک کلماتش حقيقي هستن
نجات از تهران ما آنجا بوديم
چهار نوامبر 1979 (13آبان 1358)
ما هر روز شاهد تظاهرات بوديم ولي اصلا بهش اهميتي نميداديم
امروز جمعيت بيشتري جمع شدن، نه؟
تصرف قبلي سفارت در روز ولنتاين سال 1979 فقط 24 ساعت طول کشيد
و همه آزاد شدن بهمين خاطر وقتي که اين حمله اتفاق افتاد
هممون فکر ميکرديم اين هم يه تصرف موقتي خواهد بود
ما جمعيت رو ديديم که هم زن و هم مرد بودن و چوب و سنگ داشتن
اولين بار بود که اون تظاهرکنندگان رو اينقدر نزديک ديده بودم
ما صداي شعارهاشون رو شنيده بوديم و اتفاقاتي شبيهش را ديده بوديم
اما هيچوقت چنين ازدحام و جمعيتي نديده بودم
من در موقعيتي بودم که
از پنجره‌ي اتاقم ميتونستم ببينم و به افراد داخل
محوطه گزارش بدم که چه اتفاقاتي داره ميفته
از روي ديوار رد شدن
افراد داخل دفترخانه به ما اطلاع دادن
که معترضين از روي ديوار پريدند داخل
بهمين خاطر ساختمان خودمون رو بستيم
ميخواستيم باور کنيم که اين هم يک تصرف موقتي ا ست
اما بعد از چند ساعت فهميديم که اينطور نيست
و شروع کرديم به فکر کردن به اينکه بياين از اينجا خارج بشيم بياين بريم يه جايي براي مخفي شدن پيدا کنيم
و ببنيم که اوضاع چطور پيش ميره
چند نفر بوي دود رو حس کردن و ما فکر کرديم که روي سقف آتش درست کردن
فقط يه انتخاب داشتيم البته بغير از تسليم شدن
به تفنگدارهاي دريايي که مسئول امنيت سفارت بودن
گفته شده بود که همه به داخل دفترخانه برن
و اگر همه کنار هم باشن، امن تر خواهد بود
که بنظر ما عاقلانه نبود
ما در تنها ساختماني هستيم که دسترسي مستقيم به خيابون داره
اگه قراره بريم بايد الان بريم
دفتر من و دليل اينکه ما ميتونستيم خارج بشيم
اين بود که ما يک ورودي از خيابان داشتيم
که مخصوص افرادي بود که درخواست ويزا ميدادند که از آن در وارد شوند
اما در اتفاقات اون روز اون راهي بود که به ما اجازه داد، خارج بشيم
اين تنها شانس ما بود که از ساختمان خارج بشيم
فکر نکنم تا زماني که در يک فيلم ويديويي
ديدم که چقدر آدم در ساختمان بودند متوجه قضيه شده بودم
بهمين خاطر زياد نترسيدم و هنوز فکر ميکردم
که از ساختمان خارج ميشيم ميريم يه جاي امن تا قضيه تمام بشه
و فردا برميگرديم سر کارمون
موضوع عجيب اين بود که در بين اون جمعيت بچه هاي کوچکي بودند که با خانواده‌شون بودن
افرادي که لبو و خرما خريده بودن
انگار رويدادي بود که همه رو ازش باخبر کرده بودن
ما فهميديم که اين قضيه قراره طول بکشه
وقتي که يکي از آيت ا...‌ها روز بعد براي اقامه نماز جماعت آمد
و فهميديم که اين کار مورد حمايت اون‌هاست
هر کسي که ما را راه ميداد همان خطري رو قبول ميکرد ...که ما باهاش روبرو بوديم
يعني ممکن بود در آخر گروگان گرفته بشن
بهترين دوستان غيرامريکايي من يه خانواده‌ي کانادايي بودن
که ما در خانه‌شان مخفي شديم
اون به "جان شريدون" سرکنسول سفارت کانادا خبر داد
و گفت که ما توي دردسر افتاديم و اوضاع خرابه
اون گفت چرا که نه. بياين تو
واقعا خيالمون راحت شد واقعا که او خيلي به ما لطف داشت
و خيلي شجاعانه، چون اون خودش رو به خطر انداخت
ديپلمات هايي که اونجا بودن، دوستان ما بودن (کن تيلور -سفير کانادا)
فکر نميکنم اين موضوع ساده‌اي باشه که بگم که کانادا و ايالات متحده، روابط ويژه‌اي باهم دارن
واشنگتن
فعلا کاري به اون 6 نفر نداريم ميرم که رييس جمهور رو در جريان قرار بدم
من فورا فهميدم که اون‌ها اونجان (رييس جمهور جيمي کارتر)
ولي اين حقيقت رو مخفي نگه داشتيم ...چون نميخواستيم ايراني‌ها بفهمن
که 6 تا ديپلمات امريکايي ديگه هستن که توسط اون‌ها دستگير نشدن
بله
يادداشتي از وزارت خارجه به دستم رسيد
که ميگفت 6 نفر تونستن فرار کنن و الان پيش کانادايي‌ها هستن
خب، اين موضوع اولويت داري بنظر نميومد ...تا زماني که فهميدم
حداقل يکي از اعضاي خبرگزاري بين الملل در واشنگتن
فهميده که 6 تا از امريکايي‌ها گم شدن
من با سردبيرانش تماس گرفتم و بهشون گفتم که اين راز را افشا نکنن
اين آدم‌ها ميميرن بدجوري هم ميميرن. جلوي چشم همه
کانادايي‌ها، حتي قبل از اينکه ازشون بخوايم دستوري مخفي از سفير گرفته بودن
که براي اون 6 نفر، 6 تا پاسپورت کانادايي صادر کتن
...قسمت بعدي مشکل اين بود که
اون‌ها در اون زمان تاريخي ايران براي چي به ايران رفته بودن؟
رييس سازمان سيا "استنفيد ترنر" من رو در جريان کل ماجرا قرار ميداد
چيزي که براي اين کار ميخوايم دوچرخه است
شش تا دوچرخه ميفرستيم بهمراه نقشه
يا ميتونيم براشون چرخ تمريني بفرستيم و در مرز با نوشابه انرژي زا به ديدنشون بريم
ايده‌هايي مطرح بود که رد نشده بودن
اما هيچکدومشون بنظر نميومد که واقعا عملي باشن
اما يه روز بعدازظهر اين فکر به ذهنم رسيد
اون‌ها يه گروه فيلمساز کانادايي هستن که به دنبال لوکيشني براي يه فيلم علمي-تخيلي ميگردن
اون آمد و درباره عمليات نجات صحبت کرد
و البته من خيلي در اين مورد محتاط بودم و اين طرح رو قبول کردم
اين عملياتي با ريسک بالا بود که هرچقدر فکر ميکرديم، خطر داشت
فقط گزينه‌هاي بد وجود داره
موضوع پيدا کردن بهترين اون‌هاست
وقتي که کانادايي‌ها ما رو وارد خونه‌شون کردن راحت به کارمنداشون گفتن
اين کاريه که ما ميکنيم اگه ناراحت هستين، برين خونه‌هاتون
حتي آشپز که عضو "کميته" بود
به "تيلور"ها وفادار ماند
اون ميتونست هر لحظه ما رو لو بده ولي اين کار رو نکرد و از ما محافظت کرد
ما خيلي نسبت به خطري که اون‌ها رو درگيرش کرده بوديم، حساس بوديم
هيچکدوم از اعضاي سفارت :به من نگفتن که
"من به خطراتش فکر کردم و نيستم"
:آن‌ها همه ميگفتن "ما ميدونيم چه خطراتي داره و تا زماني که خارج بشيم، هستيم"
قابل تصور هم نبود که سفارت کانادا بسته بشه
و اجازه بده اون 6 نفر اعدام بشن
ما حدود 3 ماه اونجا بوديم
در روزهاي اول چيزي که باعث ميشد اونجا بمونيم اين بود که چاره‌ي ديگه‌اي نداشتيم
منظورم اينه که، ما که نمي‌تونستيم بريم سفارت آمريکا و خودمون رو تسليم کنيم
خوشبختانه، "جان" کتابخوان حرفه‌اي بود بهيمن خاطر مجموعه‌ي خوبي از کتاب‌ها داشتيم
مطمئنم که يکي از دلايلي که تونستم بدون اضطراب
به سمت فرودگاه برم، اين بود که تمام کتاب هاي "جان لکره" که اون‌ها داشتند رو خوانده بودم
و من از کتاب هاي اون فهميدم که اگه طوري رفتار کنيم انگار که ميدونيم چيکار داريم ميکنيم
بقيه هم فکر ميکنن شما ميدوني داري چيکار ميکني و اون‌ها فکر ميکنن همه چي مرتبه
غذا و آشاميدني بسيار بود و ما بازي ورق کانتراکت بريج، و مونوپلي و اسکرابل بازي مي‌کرديم
ما با هم به اخبار راديو گوش ميداديم متاسفانه، به ندرت خبر خوبي پخش ميشد
...چيزي که گوش دادنش خيلي سخت بود اين بود که
که دو طرف درباره آينده و حل اين مشکل صحبت نميکردن
همش درباره اتفاقات گذشته حرف ميزدن
پس فهميديم که اين قراره براي مدتي طول بکشه
نگراني اون‌ها اين بود که دولت امريکا به اون 50 نفر
داخل سفارت، بيشتر از اون 6 نفر اهميت بده
با گذشت زمان، اوضاع وخيم تر شد
ملاقات با کوين هارکينز
استوديو شش
بهمون چراغ سبز نشون دادن. اداره رو باز نگه دار مگه اينکه خلافش رو شنيدي
کن" کاري بيشتر از ميزباني ما انجام ميداد"
متوجه نبودم که زماني که ما روي مبل نشسته بوديم
اون چطور درباره جواب سوال‌هاش مردد بود
با خودم فکر ميکردم "فقط بهمون بگو، فقط بهمون بگو"
اما اون فکر ميکرد که چه چيزهايي رو ميتونه به ما بگه و چه چيزهايي رو نه
در اواسط ماه ژانويه به ما گفتن که اتفاقاتي داره ميفته
کن به ما گفت که با واشنگتن در تماسه
و نقشه‌هايي هست که ما رو خارج کنند و يه نفر داره مياد
ما پيغامي دريافت کرديم که ميگفت نقشه‌ي عمليات خروج ما کشيده شده
برايم عبارت تازه‌اي بود
خب، يکي دو روز بعد بود که سر و کله‌ي "کوين هارکينز" پيدا شد
من شما رو به خونه ميبرم
اون "توني مندز" بود
وقتي که اون ميهمون‌ها رو ديديم از ديدنمون خوشحال بودن
اون‌ها کاملا آماده بودن که از اونجا خارج بشن
اون سه طرح برامون توضيح داد
مزخرف ترينش نقشه‌ي معلم‌هاي امريکايي بود
معلم‌هاي بيکار امريکايي که دنبال کار ميگردن
و اين حرف از اون حرف‌هايي بود :که ما به همديگه نگاه کرديم و گفتيم
چه ابلهانه که اين آدم‌ها با خودشون فکر کردن که الان وقت خوبيه
که چند تا امريکايي براي تدريس به ايران بيان
نقشه‌ي دوم اين بود که ما متخصصين کشاورزي هستيم که به ايران آمديم
اما آن موقع زمستان بود و هيچ فعاليت کشاورزي‌اي وجود نداشت
و نقشه‌ي سوم، نقشه‌ي فيلم بود
قبل از اين با اين روش افرادي رو از کشوري خارج کردين؟
اين اولين باره
آخه جز يه گروه فيلمسازي از هاليوود ...کيا ميرن به کشوري
که در وسط يه انقلاب خون‌بار است
و فکر ميکنن همينطور ميتونن بياد و برن
و تمام همکاري هاي لازم براي فيلمبرداري يک فيلم رو به دست بيارن
اين سه نقشه رو خيلي خلاصه گفتم
اما مشخصا روي نقشه‌اي که خودم علاقه داشتم تأکيد داشتم
اوني که هيجان داشت
مجبور بوديم همگي موافقت کنيم ولي دو نفر از ما مخالف بودن
ما فکر ميکرديم اين يه نقشه‌ي عاليه و تنها چيزي که از ما ميخواد اينه که باورش کنيم
اين خودکشيه
ازتون ميخوام بهم اعتماد کنين
من بهت اعتماد ندارم
ما 5 مبارز داشتيم که آماده‌ي رفتن بودن
و يه مبارز بي ميل داشتيم که ميگفت من واقعا فکر نميکنم اين عملي باشه
واقعا فکر ميکني وقتي اسلحه روي سرمون گذاشتن
داستان‌هاي کوچولوت تفاوتي ايجاد ميکنه؟
فکر ميکنم داستان‌هاي کوچولوم تنها چيزي است که بين شما و اون اسلحه‌ست
اما فکر نميکردم قضيه از اين قراره چون "جو" فکر ميکرد
که ما اين تعهد اخلاقي رو به گروگان‌ها داريم که تا زمان آزادي اون‌ها در تهران بمونيم
جو تا چند ساعت قبل از رفتن خيلي نگران بود ولي بالاخره اين کار رو کرد
شب قبل از ترک تهران يادمه همه‌مون خيلي زور ميزديم
تا همه‌ي اين چيزها رو راجع به کانادا ياد بگيريم
ما کلي نوشيدني خورديم
فکر کنم بابت اينکه ميخواستيم بريم خيلي هيجان زده بوديم
و البته عصبي چون ممکن بود يه مشکلي در کار پيش بياد
27ژانويه 1980 (7بهمن 1358)
وقت رفتنه
کارکنان کانادايي خيلي به خودشون افتخار ميکردن وقتي که به روز آخر ترک تهران رسيديم
توني سرش در واشنگتن و هاليوود گرم بود
اما در طي اين سه ماه، اين کارکنان کانادايي بودن که
که با واقعيت اين وضعيت سر و کار داشتن
زمان حرکت به فرودگاه همه آروم بودن
ميدونين از اون موقعيت هاي سخت که هيچکس هيچ حرفي نميزنه
و همه‌مون حواسمون جمع کاري بود که قرار بود انجام بديم
،وقتي وارد فرودگاه شديم واقعاً برايم يک جوري بود
چراغ‌هاي پرنور، مردم مشغول رفت و آمد بودن
توني از همون اول مرتب به ما ميگفت که ...بايد مطمئن و عادي رفتار کنيم
مثل کسايي باشيم که در سناريو هستن
،قرار شد اگه مشکلي پيش اومد ...توني يه علامت بده
و ما رومون رو برگردونيم و بريم
تا وقتي که ما وارد سالن انتظار شديم اتوبوس اون بيرون منتظر بود
من شخصاً فکر ميکردم که اين نقشه بي نقص بود و امکان نداشت مشکلي پيش بياد
،پس 6 نفرشون از بازرسي امنيتي و گمرکي عبور کردن ...به بخش شرکت هواپيمائي رفتن
...و همگي آماده بودن که به بخش بازرسي مهاجرت برن
که جايي بود که اگه مشکلي پيش مي‌اومد ممکن بود همه چيز خراب بشه
به اين فکر کرده بودم که ...اگه دستگير بشيم چه اتفاقي ميفته
ولي هميشه اين ذهنيت رو داشتم که در اون صورت ما رو مي‌برن پيش بقيه‌ي گروگان‌ها
مي‌تونستيم ببينيم که "لي" داشت با مأمور مهاجرت صحبت مي‌کرد
...اون مرد گذرنامه‌ام رو برداشت، بهش نگاه کرد
و به يه اتاق ديگه رفت
بعداً فهميديم که اندازه‌ي سبيلش در عکسش متفاوت بوده
و اين براشون جاي سوال بود
...بعدش وارد سالن انتظار شديم
که جايي بود که همگي بيش از ...بقيه‌ي جاها ازش ترس داشتيم
چون افراد پاسدارن انقلاب اونجا بودن
،افراد کميته اين طرف اون طرف مي‌رفتن و به ايراني‌ها گير مي‌دادن
هيچ کدوم از غربي‌ها رو اذيت نمي‌کردن
بيشتر نگران اين بودن که ايراني‌ها ثروت کشور رو خارج کنن
بهمون اطلاع دادن که هواپيماي سوئيس‌اير يه مشکل فني داره
و تعمير اون 3 ساعت طول ميکشه
،وقتي اين موضوع رو اعلام کردن "ترس برمون داشت. پيش خودت فکر ميکني "همين رو کم داشتيم
مطمئناً نگران شدم ...چون هر چه بيشتر اونجا مي‌نشستيم
احتمال پيش اومدن يه اتفاق بيشتر ميشد
اون طور که يادمه، براي چندين پرواز برامون بليط رزرو کرده بودن
براي همين فکر کرديم "اوه، اين طوري ممکنه مشکلي پيش بياد
شايد بهتر باشه با يه پرواز ديگه بريم "که رزرو شده
،توني گفت ...مي‌دونيد، اصلاً وجهه‌ي خوبي نداره"
که برداريم بريم اونجا و يه دست ديگه ...از بليت‌هاي 10 هزار دلاري بدين دستشون
"که يعني به طور تصادفي امروز صبح اينا رو هم داشتيم
،هيچ کس با دو دست بليط سفر نميکنه حتي پولدارهاي هاليوود
و هيچ کس وسايلش رو نمي‌فرسته به زوريخ و خودش بره به لندن
توني همه‌مون رو جمع کرد، باهامون حرف زد
.بهمون گفت "صبور باشيد "همه چيز روبراه ميشه. ميشينم تا تموم بشه
ديگه اونجا بوديم، چيکار مي‌تونيم بکنيم؟ چاره‌اي نداريم. بايد صبر مي‌کرديم
،دست بر قضا ...فقط 20 يا 30 دقيقه طول کشيد
که اعلام کردن هواپيما آماده‌ي پرواز شده
مي‌تونيم حدود پنج شش تا اتفاق رو بگم ...که با قضا و قدر همراه بود
مي‌دونيد، اگه يه تصميم ديگه گرفته ميشد يا يه کار ديگه انجام ميشد همه چي خراب ميشد
اين يکي از اونا بود
به محض اين که يکي از همکارهام ...بهم خبر داد که هواپيما بلند شده
شروع کردم به جمع کردن وسايلم
...ما وقت زيادي گذاشتيم تا تمام وسايل ارتباطي رو
نابود کنيم - "برو به هواپيمات برس، "کلود -
:در سفارت رو بستيم، يه نوشته گذاشتيم
"سفارت کانادا موقتاً تعطيل است"
...تا هشت سال موقتاً تعطيل موند
ولي اون موقع قصد نداشتيم هشت سال سفارت رو تعطيل کنيم
،خانم‌ها و آقايان ...باعث خرسندي است که اعلام کنيم
...با خروج از حريم هوايي ايران مي‌توانيم
با نوشيدني‌هاي الکي از شما پذيرايي کنيم
وقتي اعلام کردن از حريم هوايي ايران خارج شديم احساس خيلي خوبي بهمون دست داد
فهميديم که پرواز کردن از تهران تا مرز ترکيه سفر چندان کوتاهي نيست
...وقتي از حريم هوايي ايران خارج شديم
توني يه "بلادي مريز" برامون سفارش داد و مزه‌ش عالي بود (نوشيدني‌اي متشکل از ودکا و سس گوجه فرنگي)
يکي از بهترين "بلادي مريز"هايي بود که در عمرم خوردم، آره
نوشيدني‌اي که در حريم هوايي ترکيه خورديم دلچسب بود. خيلي عالي بود
تا اون موقع، همه فشارشون بالا رفته بود
.اونا در امنيت بودن و آزاد باعث آسودگي من بود
"17سال در محرمانگي"
وزارت امور خارجه‌ي آمريکا بدين وسيله ...از اين افراد تقدير مي‌نمايد. جو استفورد
..."کتي استفورد"
از اين که کار به نام کانادايي‌ها تموم شد خوشحال شدم
قطعاً براي اين مهم زحمت کشيدن
من تا آخر عمرم مديون کانادايي‌ها هستم
اين امر که داستان فرار ...تا 17 سال محرمانه باقي ماند
تابع اين بود که، وقتي که برگشتيم از ما خواسته شد در موردش صحبت نکنيم
تا حدي عجيب بود که با يک دروغ زندگي کرد
"خوشحالم که بالاخره "سيا ...داستان رو از محرمانگي بيرون آورد
و توني تونست به خاطر کمکي که براي خروج ما کرد مورد قدرداني قرار بگيره
دقيقاً يادم نيست کِي بود که ...بالاخره به خانواده‌ام گفتم
که قضيه کاملاً اون طوري نبوده که به بقيه‌ي دنيا مي‌گفتيم
خصوصاً مادرم از اين که از همون اول بهش نگفته بوديم عصباني شد
اما اگرم مي‌تونستم اون آخرين کسي بود که بهش مي‌گفتم
اگه مي‌خواستيم مردم تشويقمون کنن به سيرک ملحق ميشديم
.فکر ميکردم تو سيرک هستيم
کارتر" گفت تو يه آمريکايي خوب هستي"
به نظرم باعث شگفتيه که اشخاصي چون توني ...خودشون رو در معرض خطر قرار ميدن
،در حالي که مجبور نيستن در وضعيت‌هاي خيلي دشوار
اون زماني مي‌خواست به ايران بياد که همه مي‌ديدن چه جاي خطرناکي هست
،اگر دستگير ميشد خيلي بد باهاش برخورد ميشد
...اين تنها باري بود
...که اون به عنوان بخشي از کار هميشگيش
خودش رو تا اون حد به لبه نزديک کرد
خب، اون به کشورش خدمت کرده ...و کارهايي انجام داده
،و زندگيش رو به خطر انداخته، نه فقط همين بار بلکه در طول خدمتش چندين بار اين کارو کرده
ديگه از يه نفر چي ميشه خواست؟
اون مطمئناً يه قهرمان آمريکايي واقعيه
خب، فکر نميکنم شکي در اين مورد وجود داشته باشه
...در واقع، اون در تاريخ "سيا" يکي از
50مامور مهم تاريخ سازمان سيا شد
نمي‌دونم قهرمان آمريکايي بودن چطور و چگونه هست
...فقط در اين مورد اينو ميگم
،که همسرم در اون زمان ...که 25 سال کار من رو تحمل کرد
...و علاقه‌اي هم به کار من نداشت
ولي وقتي از ايران برگشتم ...به من گفت
"تو يه قهرمان ملي هستي"
اون هرگز چنين چيزي نگفته بود
،من از اين زاويه وارد شدم که گفتم "همه چيز بايد واقعي باشه"
،حجم عظيمي از کاري که ما انجام مي‌داديم کاري که من مي‌خواستم انجام بشه، رونوشت تاريخ بود
...پس وقتي واحد طراحي صحنه و واحد هنري
...و واحد فيلمبرداري، همگي وارد کار شدن
مي‌خواستم اونا ببينن که من مي‌خوام کار چطور در بياد
خب، ما تعداد بسيار زيادي عکس داشتيم
،بيشتر سرگرمي کار ...جالب‌ترين قسمت کار
زماني بود که تحقيقات رو انجام مي‌داديم
وقتي ذهنش رو ميذاره روي کار ...و درگير پروژه ميشه
به خاطر اينه که تمام جوانبِ کاري که مي‌خواد انجام بده رو مي‌دونه
در اصل، اين تصور اونه
من معيار خيلي سطح بالايي دارم که ...فکر ميکنم چه چيزهايي براي صحنه و لباس و پس‌زمينه
،بايد استفاده بشن مثل خلق يک دنياست
مي‌خواستم واقعاً تماشاگر رو به اون دوره‌ي تاريخي ببرم
آرگو سنديت کامل
،شما به شنيدن صداي هليکوپتر عادت کردين ...ولي انگار اين يکي درست بالاي
يه کم بالاي خونه مي‌مونه
قبل از اين که "کلينتون" اين عمليات رو ...فاش کنه، من دانشجو بودم
براي همين اصلاً در اين مورد چيزي نمي‌دونستم
...رشته‌ي من مطالعات خاورميانه بود
و يکي دو تا کلاس در مورد ...انقلاب اسلامي ايران گذروندم و
و يه جزئياتي از اون کلاس‌هاي دانشگاه ...يکدفعه به ذهنم مي‌اومد
و نکاتي هم بود که دوباره مي‌خوندم تا فيلم رو جذاب‌تر کنم
در واقع اول مطالعات رو انجام داديم
.بن" يه عالمه کتاب انتخاب کرد" تعداد زيادي کتاب
همه‌ي کتاب‌هاي مهم رو در مورد اشغال سفارت خوندم
،تمام فيلم‌ها و مستندها رو تماشا کردم ...و بعد مقالات رو خوندم
و مصاحبه‌هايي که با اون 6 نفر شده بود رو خوندم
،تعدادشون خيلي زياد نبود براي همين شخصاً با خيلي‌هاشون ديدار کردم
،مسلماً آدم‌هاي واقعي اون حادثه بيشتر مي‌دونن، چون در بطن ماجرا بودن
،من در مورد تجربياتشون باهاشون صحبت کردم اين‌ها فقط براي ساختن 10 دقيقه‌ي اول فيلم بود
"ميگه "بره خيلي خوشمزه است "و تو ميگي "آره، عاليه
تو که فقط اندازه‌ي يه مولکول نون تو دهانته
...کاري که "بن" ازمون خواست
براي آماده شدن انجام بديم خيلي غيرعادي بود
وقتي نقش رو قبول کرديم ...يکي از شرايطش اين بود که براي تمرين
مدت 6 روز بايد در يه خونه با هم زندگي مي‌کرديم
مي‌خواستم "مهمانان سفارت" با هم زندگي کنن
و مي‌خواستم در همون محل فيلمبرداري ...و با لباس‌هاي نقش‌ها با هم زندگي کنن
در محيطي که تا حد ممکن به جايي که اونا قرار بود باشن نزديک باشه
رو همون صندلي‌هايي نشستن که بعداً براي فيلمبرداري نشستن
فيلم‌هاي اون دوره‌ي تاريخي ...و موسيقي‌ها و گرامافون و مجله‌هاي
همون دوره رو گذاشتيم ...و کتاب‌هايي که اون زمان محبوب بودن
بنابراين در همون محيطي که کاراکترها بودن، زندگي کردن
،ما هيچ تلفن همراهي نداشتيم کامپيوتر نداشتيم، اينترنت نداشتيم
اگه يه روزنامه رو از گوشه و کنار برمي‌داشتي مربوط به سال 1979 بود
جالب اينجاست که خبرهاي توي اون روزنامه‌ها مثل همين اتفاقاتيه که امروزه در جريانه
...مي‌خواستم اونا با همديگه راحت باشن
تا وقتي که مي‌خواستيم صحنه‌هايي رو ...بگيريم که اونا بايد
،با همديگه صميمي باشن ...يا به هم بتوپن
،اين حس‌ها واقعي باشه، زورکي به نطر نرسه تظاهر به صميميت خيلي سخته
راه خيلي خوبي بود که ...يک ساختار و عمق بدست بياريم
و نه لزوماً فقط دورنماي سياسي
تجربه‌ي خيلي خوبي بود
خب اگه يه کم جلوتر باشي مي‌توني همين تصوير رو داشته باشي
من به "سيا" رفتم و تحقيق کردم که اونجا واقعاً چه طوري هست
و با رئيس اونجا و با کساني که اونجا کار ميکردن صحبت کردم
و تو راهروهاش قدم زدم و مدتي رو اونجا گذروندم
واقعاً برام مهم بود که فيلم واقعي به نظر بياد
سيا" در موارد عادي اجازه نميده" کسي هيچ گونه دسترسي عمومي داشته باشه
به نظرم اگه اين فيلم در مورد يه قهرمان آمريکايي نبود ...که يه عامل سازمان "سيا" بوده
اصلاً اجازه نمي‌دادن وارد "سيا" بشيم
،وقتي "سيا" گفت اجازه ميده اونجا فيلمبرداري کنيم مطمئناً ما هم اين پيشنهاد رو رد نکرديم
براي من هيجان‌انگيز بود که در تالار ورودي باشم و روي اون علامت راه برم
.و ستاره‌ها رو روي ديوار ببينم براي همين يه صحنه رو به اين‌ها اختصاص دادم
ميرم جلو، ميرم جلو
توني رد ميشه ...و تصوير روي ستاره‌هاي روي ديوار مي‌مونه
و از جلوه‌هاي کامپيوتري استفاده کرديم ...تا تعداد ستاره‌ها رو کم کنيم
چون مسلماً در اون زمان ...نسبت به الان، تعداد خيلي کمتري
از افراد در حين خدمت براي سازمان اطلاعات مرکزي" کشته شده بودن"
ولي باز هم مي‌خواستم مردم اون رو ببينن
يکي از بزرگترين چالش‌هاي فيلم اين بود که نمي‌تونستيم در ايران فيلمبرداري کنيم. پس اين سخت بود
ما به جاهاي مختلف دنيا رفتيم و مکان‌ها رو بررسي کرديم. اردن، مراکش، بلغارستان
.يعني، همه چيز رو خوب نگاه کرديم و سرانجام، ترکيه به مراتب بهترين گزينه بود
.ظاهر استانبول رو ميشه به عنوان ايران پذيرفت ...در اين بخش از شهر -
برخي از معماري‌ها مشابه هستن - خيلي واقعي به نظر ميرسه -
،براي ورود و اشغال سفارت مشکلات دو برابر بود
مشکل اول، بازسازي موفق اتفاقاتي بود که واقعاً رخ دادن
،مسلمه که نمي‌تونستيم اون رو 4 ساعت فيلمبرداري کنيم ...براي همين بايد وقايع رو فشرده مي‌کرديم
و بعضي چيزها رو جمع و جور کنيم، اما اون رو به تماميت اتفاقات واقعي وفادار نگه داريم
مشکل دوم، سرپرستي اون به عنوان فيلمساز بود
،در واقع، اونو خوب از آب در بياريم اونم با وقت محدودي که داشتيم
...تصاويري که مي‌خوايم رو ضبط کنيم
و مطمئنم بشين صحنه‌ها هيجان‌انگيز، جالب و گوياي داستان هستن
مشکل سوم، که بزرگترين مشکل بود
،ما 2 هزار سياهي لشگر داشتيم ...به مراتب بيشتر از اون چيزي که تا حالا باهاش سر و کار داشتم
،که بايد برآشفته و ديوانه‌وار و خشمگين به نظر مي‌رسيدن و بايد شعارهاي فارسي رو ياد مي‌گرفتن
واقعاً سکانس سخت و دشواري بود
...دقيقاً شبيه اون تصاوير هست
و اين طوري آدم مقياس اين اعتراضات و جنبش رو درک ميکنه
به عنوان يه نماد ...اون رو اين بالا در ديد جمعيت قرار بده
و جمعيت اون رو مي‌بينن که به عنوان يه نماد چشم‌هاش رو مي‌بندين
،پس مطمئناً فشار کار خيلي زياد بود اما نتيجه خيلي خوب از آب در اومد
شانس آورديم. آب و هوا طبق ميل ما بود
آب و هواي امروز استانبول بر حسب اتفاق ...دقيقاً همون هواييه که
در 4 نوامبر 1979 در تهران بود
.اون روز باران ملايمي بود هوا ابري و گرفته بود
ولي باز هم مردم بسيار زيادي پشت دروازه‌هاي سفارت جمع شدن
!و حرکت
ما در بازار بزرگ هستيم. يکي از دلايلي که ...تصميم گرفتيم در ترکيه به عنوان تهران فيلمبرداري کنيم
اين بود که اين بازار حيرت‌انگيزه
...بازار تهران يکي از قديمي‌ترين بازارهاي جهان هست
و بسيار زيبا، تو در تو و چند لايه است
و به نظرمون اينجا بيشتر اين خصوصيات رو داشت
تجربه‌ي شگفت‌انگيزيه که ...در اين ساختمون تاريخي بود
که به خاطر ما تعطيل شده
...و اين همه بازيگر متفرقه اطراف آدم باشن
حس ترس از جاي تنگ و تاريک ...و محاصره شدن
و دنبال شدن توسط اين افراد واقعاً آدم رو تحت تأثير قرار ميده
زمان‌بندي ما خلي خوب با يک تعطيلات بزرگ، عيد هماهنگ شد
و در حقيقت بازار در روزهاي شنبه، يکشنبه ...دوشنبه، سه‌شنبه و چهارشنبه تعطيله
که واقعاً بي سابقه است
...اينجا رو مطابق با سال 1979 تغييرظاهر دادن
و حدود 250 سياهي لشگر رو در لباس‌هاي سال 1797 قرار دادن
.واقعاً محشره بازي کردن رو خيلي آسون ميکنه
...تمام لباس‌ها رو براي آخوندها ساختيم
،اون لباس‌ها رو نميشه اينجا پيدا کرد توي جايگاه لباس‌ها نيستن
،500چادر درست کرديم پوشش بلند و مشکي که خانم‌ها مي‌پوشن
جکي وست" واقعاً يه نابغه است"
اين قدر کارش عاليه که فقط با پيدا کردن لباس براي کاراکترها، کارت رو برات انجام ميده
،وقتي به تصاوير تحقيقي ايران نگاه ميکني ...تمام دانشجوهاي عصيانگر و مردم توي خيابون
،لباس‌هاشون به سبک اوايل دهه‌ي 70 هست يقه‌هاي بزرگ و کراوات‌هاي پهن زياد
وقتي به پيروان آيت‌الله ...يا دانشجويان انقلابي نگاه ميکنيد
کراواتي نمي‌بينيد
اونا ديگه کراوات نمي‌زدن چون کراوات نماد رژيم سرمايه‌داري و شاه و فرهنگ غربي بود
همه چيز تمام و کماله. همه چيز بيش از اوني که فکر کنيد از حقيقت الهام گرفته شده
در هيچ چيز اغراق يا تشديدي صورت نگرفته
درست کردن اين چيزها خيلي عالي بود
طوري که اون انجامش داد يه جورايي موشکافانه به نظر ميرسه
و مربوط به اون دوره به نظر مياد "نه همين طوري "مربوط به اون دوره
حس و حالي واقعي داره
ما در اياصوفيه فيلمبرداي ميکنيم (و در مسجد آبي (مسجد سلطان احمد
.و اين‌ها خيلي زيبا هستن جزء ميراث‌هاي جهاني هستن
الان در مسجد سلطان احمد هستيم
،ميشه گفت فرصت بي نظيريه هيچ کس اينجا نيست
امروز صبح اينجا رو بستن تا ما داخلش فيلمبرداري کنيم
واقعآً خيلي خيلي قديميه
.شايد قديمي‌ترين ساختموني باشه که داخلش رفتم خيلي قشنگه
...مسجد سلطان احمد، همون طور که مي‌دونيد
يکي از مهمترين آثار معماري استانبول هست
،مي‌خواستم نماي خارجي اون رو بگيرم و نماي داخلي اياصوفيه رو بگيرم
يه جورايي فريب‌دهنده است، چون القاء ميکنه ...که هر دو يک بنا هستن
ولي در کنار هم هستن
اياصوفيه جاي خيلي فوق‌العاده‌ايه ...چون قبلاً کليسا بوده، مسجد بوده
،الان يک موزه است تلاقي تمام اين فرهنگ‌هاست
و مظهر حقيقي اين نقاط اشتراک هست
لامپ‌هاي خيلي زشتي اون تو گذاشته بودن ...که کم مصرف بودن
،و براي اين که فيلمبرداري کنيم بايد لامپ‌ها رو عوض ميکرديم، همين کارو هم کرديم
و 4 هزار لامپ اونجا بود
اونا 8 نفر رو در طول يک شب مسئول کردن
البته هر کدوم بايد جداگانه عوض ميشد
که روشناييش رو خاموش کنن و لامپ‌ها رو عوض کنن
.کار خيلي مهمي بود ولي جلوه‌ي طبيعي و درخشاني گرفت
لامپ‌هاي شفافي که در سال وقايع فيلم يعني 1979 استفاده ميشده
ما مي‌خواستيم فرودگاه شبيه فرودگاهي در تهران باشه
اين مهمترين مسئله بود
فرودگاه انتاريو، مربوط به همون تاريخه
و بايد بگم که ما از بخشي قديمي ...از فرودگاه انتاريو استفاده کرديم
که ديگه استفاده نميشه
،مي‌خواستم تمام تلاشمون رو کنيم مي‌خواستم از پوسترها نماي نزديک بگيرم
هرگز به اين تفکر رضايت ندادم که ...از بازيگر فيلم ميگيريم
...و همه چيز با دور شدن از بازيگر
،کم کم اهميتش رو از دست ميده مي‌خواستم جزئيات باشن
،ما تحقيقات گسترده‌اي داشتيم ...براي همين چون اين يه کار تاريخيه
تا جايي که مي‌تونستيم بر اساس تبليغات، شعارها و علامت‌هاي حقيقي کار کرديم
تابلوي فرودگاه بين‌المللي مهرآباد يه نسخه‌ي کپي دقيق هست
ما به خوبي مي‌دونستيم که تمام کشور ...پر از تصاوير خميني (ره) بود
بنابراين تعدادي تصاوير خميني (ره) رو خريديم و بعد داديم هنرمندها اونا رو ترجمه کنن
وقتي در فرودگاه بوديم، عده‌ي زيادي بازيگر متفرقه‌ي ايراني اومدن پيش ما و گفتن
"خدايا، اين داره منو برمي‌گردونه به 30 سال پيش"
فکر ميکنم با ديدن اون پوسترهاي بزرگ به ياد گذشته افتادن
،)و نه تنها پوستر خميني (ره بلکه پوسترهاي کوچک که نوشته‌هايي روشون بود
و شعارها و تبليغات و درست در ميان ...اين دنياي گذشته بودن
،از جمله سياهي لشگرها و کسايي که تفنگ دستشون بود
بخش جالب کار نما خارجي فرودگاهه که اونا وارد ميشن
،صحنه‌ي جلوي فرودگاه با تاکسي‌ها ...ماشين‌هاي پليس و تمام جزئيات در زمينه
سر جمع حدود 47 تا 48 ماشين داشت
ما ميتونستيم بريم بيرون و چند تا ماوريک و گرانادا و فيات و پژو
و ون فولکس واگن پيدا کنيم و پيدا کردنشون و ساختنشون خيلي جالب بود
،با اون همه پس زمينه ...فکر نکنم کسي شبهه‌اي به خودش راه بده
که اون فرودگاه تهران نيست
...خب، تصوير نوشيدني خوب بود
کاش رو چهره‌ي همه دوربين داشتيم چون اون وقت کار تموم ميشد
...به نظرم وقتي آدم فيلمي مي‌سازه
خصوصاً فيلم درام، بايد تا جايي که ممکنه به حقايق وفادار بمونه
بايد مردم رو وارد اون دنيا کرد
فکر ميکنم تنظيم خوب و دقيق باشه - آره -
بن" از اين نظر خيلي ديد خوبي داره"
.نمي‌تونيم يه چيز مصنوعي بسازيم ...هرگز به خوب رضايت نداديم
"نگفتيم "مشکلي نيست "خب، شبيه‌ش نيست، ولي خوبه"
بذار دوباره آخرش رو ببينم
،و با کمک همديگه ...به نظرم به چيزي رسيديم که
که در آخر بيشتر ازش راضي بوديم
زيرنويس از اميرحسين